دانشگاه تهران نشریه جنگل و فرآورده های چوب 5052-2008 66 4 2014 02 20 Effect of Forest Road Gradient on Amount of Runoff and Sediment(Case Study: Kohmiyan- Azadshahr Forest) تأثیر شیب بستر جاده‌‌های جنگلی بر مقدار رواناب و رسوب تولیدی (مطالعة موردی: جنگل کوهمیان‌ـ‌آزادشهر) 389 399 36656 10.22059/jfwp.2014.36656 FA مصطفی مقدمی راد کارشناس ارشد مهندسی جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران احسان عبدی استادیار گروه جنگل‌داری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران محسن محسنی ساروی استاد گروه احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکدۀ منابع ‏طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران حامد روحانی استادیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشگاه گنبدکاووس، گنبد، ایران باریس مجنونیان استاد گروه جنگل‌داری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران Journal Article 2011 08 01 Roads provide access to forest resources for properly management of timber production,<br />transportation, forest protection and ecotourism. Forest road networks are usually the main source of<br />sediment in forest watersheds. Globally, soil erosion is one of the most important environmental<br />problems which is threaten soil and water resources. Therefore, poor planning and construction causes<br />pollution of forest streams and damage to aquatic life. Road Gradient is one of the main factors of road<br />construction standards. Determining the relation between road gradient and amount of sediment<br />production can be used efficiency by forest manager to choose proper gradient for new roads. This<br />study was conducted in Kohmiyan Forest-Gorgan, and three different segments with 3%-6%, 6%-9%<br />and 9%-12% gradient were selected on road network. investigation Using rainfall simulation the effect<br />of road gradient on amount runoff production and sediment was assessed. In three segments, other<br />parameter such as: roadbed, amount traffic and precipitation are similar. The results indicated that the<br />average amount of runoff produced in segment 1 (gradient 3%- 6%), segment 2 (6%- 9%) and<br />segment 3 (9%-12%) were 21.00, 35.60 and 51.10 litter respectively for each one square meter and<br />average amount of sediment were 3.54, 8.11 and 12.11 g/l. The results of analysis of variance showed<br />significant differences between amount of runoff and sediment due to road gradient. The results of<br />Tukey test showed significant differences among mean runoff and sediment of three segments and<br />increasing with increased road gradient. So keeping the road gradient in standard range is an important<br />factor for controlling runoff and sediment. جاده‌‌های جنگلی دسترسی به منابع جنگلی را آسان می‌کنند و بدون وجود آن‌ها نمی‌‌توان به‌خوبی عملیات بهره‌‌برداری، حمل‌و‌نقل، حفاظت، و اکوتوریسم را مدیریت کرد. جاده‌‌های جنگلی از مهم‌ترین منابع اصلی تولید رسوب در این مناطق به‏شمار می‌‌روند. امروزه، فرسایش خاک و پیامدهای ناشی از آن از مهم‌ترین چالش‌‌های مدیریت این جاده‌هاست و به‌‌طور جدی منابع آب و خاک را تهدید می‌‌کند. بنابراین، ساخت نامناسب جاده باعث آلودگی رودخانه‌‌های جنگلی و تهدید حیات آبزیان می‌‌شود. از مهم‌ترین استانداردهای ساخت جاده شیب طولی جادۀ جنگلی است. تعیین ارتباط شیب جاده و مقدار رسوب تولیدی کمک مؤثری به مدیریت شبکۀ جاده برای احداث جاده‌‌های جدید جنگلی مطابق با شیب مناسب می‌‌کند. این تحقیق به‌‌منظور بررسی تأثیر شیب بستر جاده بر مقدار رواناب و رسوب تولیدی با استفاده از باران‌‌ساز در سطح پلات یک متر مربعی در قالب طرح کامل تصادفی در 3 طبقۀ شیب 3ـ6 درصد، 6ـ9 درصد، و 9ـ12 درصد و 3 تکرار انجام گرفت. سپس در هریک از طبقات شیب مقدار رواناب و رسوب طی انجام شبیه‌‌‌سازی باران با شدت ثابت 81 میلی‏متر بر ساعت به‏مدت 30 دقیقه اندازه‌گیری شد. این سه بخش طوری انتخاب شد که پارامترهای دیگر از قبیل سطح رویۀ جاده، مقدار رفت‌و‌آمد، و بارندگی ثابت باشد و فقط به تأثیر شیب بر مقدار رواناب و رسوب تولیدی پرداخته شود. نتایج نشان داد متوسط رواناب ایجاد‌شده در بخش 1 (شیب 3ـ6 درصد)، بخش 2 (شیب 6ـ9 درصد)، و بخش 3 (شیب 9ـ12 درصد) به‌ترتیب 0/21، 60/35، و 10/51 لیتر به‌ازای هر متر مربع و غلظت رسوب تولیدی 54/3، 11/8، و 11/12 گرم بر لیتر برآورد شد. نتایج آنالیز واریانس نشان داد که تفاوت معنی‌‌داری در بین مقدار رواناب و رسوب طبقات شیب مختلف جاده وجود دارد و نتایج آزمون توکی نیز نشان داد که با افزایش شیب، مقدار رواناب و رسوب به‌‌طور معنی‌‌داری افزایش می‌‌یابد. نتایج این بررسی تأییدکنندة این است که رعایت شیب مجاز جاده‌‌های جنگلی عامل مهمی‌‌ در کاهش تأثیر منفی این زیرساخت‌‌هاست. <br />  https://jfwp.ut.ac.ir/article_36656_92c73fa9f510f71fd68ab60fec33a313.pdf