دانشگاه تهران نشریه جنگل و فرآورده های چوب 5052-2008 78 4 2026 02 09 Beech annual radial growth change assessment across elevation ranges in the Kheyrud forest بررسی تغییرات رویش شعاعی سالانة درختان راش در دامنه‌های ارتفاعی مختلف جنگل خیرود 381 392 105529 10.22059/jfwp.2025.398743.1358 FA حسین سالاروند شمسی گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. پرویز فاتحی گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. منوچهر نمیرانیان گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. رضا اولادی گروه علوم و صنایع چوب و کاغذ، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. Journal Article 2025 07 19 Altitude, as a key environmental factor, significantly affects tree growth. This study investigated the variations in the annual radial growth of beech trees over a 60-year period (1964–2024) across three altitudinal ranges: below 1,000 m, 1,000–1,400 m, and above 1,400 m a.s.l. in the Kheyrud Educational and Research Forest. To this end, 30 field sample plots (30 × 30 m) were established in pure beech stands, and a total of 150 dominant trees were selected, from which two increment cores per tree were extracted. After measuring tree-ring widths and performing cross-dating, both raw annual ring-width chronologies and detrended time series were constructed, and their statistical quality indices were calculated. The results revealed significant differences in mean radial growth among the altitudinal ranges. Radial growth was greatest at mid-elevations (1,000–1,400 m) and lowest above 1,400 m. However, during the last 30 years, beech trees at the lowest elevations slightly outperformed those at mid-elevations. Moreover, the detrended chronologies indicated that growth patterns at low and mid-elevations were more consistent with each other, whereas trees at higher elevations displayed a different growth pattern and were more sensitive to environmental changes. Overall, the findings suggest that altitude exerts a negative effect on beech growth, although the magnitude and form of this effect vary among altitudinal ranges, with mid-elevations providing the most favorable conditions for growth. ارتفاع از سطح دریا یکی از عوامل کلیدی مؤثر بر رویش درختان است. این پژوهش به بررسی تغییرات رویش شعاعی سالانة درختان راش طی یک دورة ۶۰ ساله (۱۳۴۳ تا ۱۴۰۳) در سه دامنة ارتفاعی کمتر از ۱۰۰۰ متر، ۱۰۰۰ تا ۱۴۰۰ متر و بیش از ۱۴۰۰ متر در جنگل آموزشی و پژوهشی خیرود پرداخته است. بدین‌منظور ۳۰ قطعه‌نمونة مربعی ۳۰×۳۰ متری در رویشگاه‌های خالص راش طراحی و در مجموع ۱۵۰ درخت انتخاب و از هر درخت دو مغزی رویشی برداشت شد. پس از اندازه‌گیری پهنای حلقه‌های رویشی و تطابق دورةزمانی، سری‌های زمانی پهنای خام حلقة سالانه و سری‌های روندزدایی‌شده (استاندارد) استخراج و شاخص‌های آماری برای بررسی کیفیت آنها محاسبه شد. نتایج نشان داد که تفاوت معنی‌داری بین میانگین رویش شعاعی درختان در دامنه‌های ارتفاعی مختلف در این منطقه وجود دارد. بیشترین رویش شعاعی در دامنة ارتفاعی ۱۰۰۰ تا ۱۴۰۰ متر و کمترین رویش شعاعی، در ارتفاعات بیش از ۱۴۰۰ متر مشاهده شد. با این حال، درختان راش در پایین‌ترین دامنه‌های ارتفاعی طی ۳۰ سال گذشته‌ اندکی عملکرد بهتری نسبت به دامنه‌های میانی داشته‌اند. همچنین سری‌های روندزدایی‌شده نشان دادند که الگوهای رشد در ارتفاعات پایین و میانی همخوانی بیشتری با هم دارند، اما در ارتفاعات بالاتر الگوی رشد متفاوت از ارتفاعات پایین‌تر بوده و نسبت به تغییرات محیطی حساس‌تر است. به‌طور کلی، یافته‌ها حاکی از آن است که دامنة ارتفاعی میان‌بند (۱۰۰۰ تا ۱۴۰۰) بهترین بستر را برای رشد فراهم کرده است. https://jfwp.ut.ac.ir/article_105529_0480fafbc2152f881fef01426d51168d.pdf