دانشگاه تهران نشریه جنگل و فرآورده های چوب 5052-2008 78 3 2025 11 22 Relative proportion of dominant tree species across diameter classes in less-disturbed mid-elevation forests of the western Hyrcanian region سهم نسبی گونه‌های درختی غالب در طبقات قطری در جنگل‌های میان‌بند کم‌تر دست‌خورده در غرب ناحیة رویشی هیرکانی 333 346 104517 10.22059/jfwp.2025.400354.1363 FA مجتبی آذریان گروه جنگلداری، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران. حامد آقاجانی گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. 0000-0003-3013-1776 وحید اعتماد گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. سید محمدمعین صادقی مدرسة جنگلداری، دانشگاه آریزونا شمالی، فلگ‌استف، آریزونا، آمریکا. 0000-0001-5562-6770 Journal Article 2025 08 17 In uneven-aged forests, analyzing the relative proportion of species across diameter classes provides a clearer understanding of their ecology than simply examining diameter distribution. This study was conducted in the relatively undisturbed Gorazbon District of the Kheyrud Educational and Research Forest (prior to logging in 2009) to investigate tree species composition and the relative proportion of species across different diameter classes. Data were obtained through complete enumeration over 770 ha, and all trees with diameter at breast height (DBH) greater than 7.5 cm were grouped into seven 25-cm diameter classes. Results showed that <em>Carpinus betulus</em> was the most abundant species (50.3%), but its relative proportion declined sharply with increasing diameter, indicating its comparatively short lifespan, high decay rate, and weak competitive ability in later successional stages. In contrast, <em>Fagus orientalis</em> (31.3% of all trees) dominated the large-diameter classes, constituting more than 60% of trees above 85 cm DBH, confirming its long-lived, climax characteristics. <em>Quercus castaneifolia</em> displayed a U-shaped pattern, with notable presence in both smaller and larger diameter classes. The analysis of relative proportions revealed that species do not necessarily follow the same behavior along the successional pathway. These findings demonstrate that merely observing declining diameter distribution is insufficient to uncover ecological differences, lifespan, and spatial competitiveness among species. Instead, analyzing relative proportions within diameter classes provides a deeper understanding of survival dynamics. The results can serve as a foundation for developing predictive models of species composition, optimizing tree-marking practices, and formulating sustainable harvesting guidelines for the Hyrcanian forests. در جنگل‌های ناهمسال، تحلیل سهم نسبی گونه‌ها در طبقات قطری، دید دقیق‌تری از پویایی بوم‌شناختی آنها ارائه می‌دهد. مطالعة حاضر در یکی از جنگل‌های نسبتاً بکر هیرکانی، یعنی بخش گرازبن جنگل آموزشی و پژوهشی خیرود نوشهر (پیش از بهره‌برداری در سال ۱۳۸۸)، با هدف بررسی ترکیب گونه‌ای و سهم نسبی گونه‌های درختی در طبقات قطری انجام شد. داده‌ها از آماربرداری صددرصد در سطح ۷۷۰ هکتار گردآوری و درختان با قطر بیش از 7/5 سانتی‌متر در هفت طبقة قطری ۲۵ سانتی‌متری گروه‌بندی شدند. نتایج نشان داد، ممرز با سهم کلی 50/3 درصد، فراوان‌ترین گونه است، اما سهم نسبی آن با افزایش قطر، به‌طور چشمگیری کاهش می‌یابد، یعنی الگویی که نشان‌دهندة عمر نسبتاً کوتاه، نرخ بالای پوسیدگی و محدودیت رقابت‌پذیری این گونه در مراحل پایانی توالی و در طبقات قطور است. در مقابل، راش شرقی با سهم کلی 31/3 درصدی، در طبقات قطور، بیش از ۶۰ درصد سهم را به‌خود اختصاص داده است که تأکیدی بر دیرزیستی و نقش کلیماکسی آن دارد. بلندمازو نیز با الگوی U-شکل، هم در ابتدای توالی و هم در لایه‌های قطور ساختاری نقش دارد. تحلیل سهم نسبی نشان داد که گونه‌ها در مسیر جانشینی الزماً رفتار همسانی ندارند. این یافته‌ها آشکار می‌کند که صرف مشاهدة توزیع کاهشی قطر نمی‌تواند تفاوت‌های بوم‌شناختی، طول عمر و رقابت فضایی گونه‌ها را نمایان کند و تحلیل سهم نسبی در هر طبقه قطری، دید عمیق‌ترب از پویایی حذف و بقا ارائه می‌دهد. نتایج این پژوهش می‌تواند مبنایی برای توسعة مدل‌های پیش‌بینی‌کنندة ترکیب گونه‌ای، بهینه‌سازی نشانه‌گذاری درختان و تدوین دستورالعمل‌های بهره‌برداری پایدار در جنگل‌های هیرکانی فراهم آورد. https://jfwp.ut.ac.ir/article_104517_147fac690ef2ded2de4f9942138f08da.pdf